Aydın Çubukçu: Devrim biçim arıyor, devrimciler buna kafa yormalı

Muharrir Aydın Çubukçu geride kalan yılın gösterdikleri ışığında 2020’yi değerlendirirken, “Emperyalist kapitalizm uzun müddettir bir krizden başkasına sürükleniyor ve en büyük kapitalist ülkeler dâhil olmak üzere, her yerde bugüne kadar örneği görülmeyen tipte bir toplumsal hareketlilik yaşanıyor” diyerek yaşananlar için ‘kıyamet alameti’ tarifini kullandı: “Atmosferde, savaş ve ihtilal haber veren belirtiler çok. Bu ikisinin bir ortada görünmesi sahiden kıyamet alametidir!”

Çubukçu’ya yönelttiğimiz sorular ve karşılıkları şöyle:

İngiltere seçimleriyle başlamak istiyorum. Neoliberalizmin krizi yaygın bir kanaat haline gelmekteyken ortaya çıkan sonucun global kapitalizm açısından nasıl bir manası var? 2020 Kasım’ında ABD’de de seçim yapılacak ve popülist başkanların sandık başarısı devam ediyor üzere görünüyor. Bu gidişatın sol-sosyalist bir seçenekle bilakis çevrilmesinin imkanları var mı sizce?

İngiltere’deki son erken seçimler, kelamını ettiğiniz krizin İngiltere’ye yansıma biçimi olan Brexit tartışmaları hasebiyle, bir tahlil olur umuduyla gündeme getirildi. Brexit tartışmaları, aylarca İngiltere kamuoyunun tek gündem unsuru olarak kaldı. Siyasal, ekonomik, kültürel açılardan tartışıldı, sonunda bir kördüğüm olarak halkın önüne kondu. Bahis, Brexit’in kendisi olmaktan çıkıp bu tartışmalardan ve AB’den kurtulmak üzere acayip bir içerik kazandı. Seçimler, adeta buna bir son verecek tek imkân halinde halkın önüne geldi. Ve AB’den çıkış konusunda en belgisiz, en kararsız tavra takılan Emekçi Partisi, beklenmedik derecede ağır bir mağlubiyete uğradı. Muhafazakârlar, Emekçi Partisi’nin klasik olarak “kalesi” sayılan emekçi bölgelerinden bile değerli oranda oy çalmayı başardı. Burada sağcı popülist propaganda, ırkçılık, antikomünizm, yabancı düşmanlığı üzere halkın en geri eğilimlerini kullanmak biçiminde kendisini gösterdi. Bunun karşısında Emekçi Partisi’nin seçim manifestosu, halkın en temel muhtaçlıklarını öne çıkarmak, sıhhat, eğitim, toplu ulaşım üzere gündelik maddi çıkarlarını savunmak, kaynak olarak da “çok kazananların çok vergi vermesi” maksadını göstermek manasında “popülist” idi.

Tuhaf görünen şu ki, seçmen iki “popülist” davetten kendi somut ve şimdiki çıkarlarını tabir eden programa oy vermedi. Personel Partisi bunu seçim manifestolarının Brexit’in altında kalmış olmasıyla açıkladı.

Bu durumda, “gidişatın sol-sosyalist bir seçenekle aksine çevrilmesinin olanakları” üzerine tartışırken, lafta kalan “çok doğru” programlara sahip olmanın kâfi olmadığını tespit ederek başlayabiliriz. İP, ülkenin en büyük sendikalarının takviyesine sahip, fakat sendikalar kendi kitlelerine hâkim değil. Birçok bürokratik idarelerle malul ve önemli hiçbir kitle hareketini yönetebilme yetenek ve niyetinde değil. Sendikalar, örneğin 1 Mayıs kutlamalarına, kitlesel etraf hareketlerine, savaş aykırısı ya da ırkçılık zıddı şovlara ilgisiz. Dünyanın çabucak hemen her köşesinde sendikaların ve solcu partilerin tıpkı durumda olduğunu söyleyebiliriz. Bu da aslında, bütün dünyada yaşanan gerçekliğin bir kesimi. Kitleler bir yandan bir dönüm noktasında olduğumuzu gösteren büyük hareketler yaratırken, örgütler, parti ve sendikalar ya bunun gerisinde, ya da dışında kalıyor. İP’nin yaşadığı tecrübenin en kıymetli sonucu, bir örgütler ağına dayanmadıkça, en uygun programın, en parlak söylevlerin tesirinin olamayacağıdır. Deneyim gösteriyor ki, hiçbir emekçi, ya da bayan, genç, kentli ya da köylü, parti programlarını okuyarak taraftar olmaz. Basın yayın organlarının bu kadar kontrol altına alındığı, her köşeden aleyhinize bir şeyler söylendiği bir ortamda sol, yazarak, konuşarak kendini anlatamaz.

Yaşadığımız şartlar bütünü, halk kitlelerinin önemli bir değişim istediğini, lakin bu değişimin biçiminin ne olması gerektiğini bilmediği bir belirsizlik ve arayış içinde olduğumuzu gösteriyor. Daha evvel de yazdığım üzere, ihtilal kendisine biçim arıyor. Devrimcilerin baş yorması gereken asıl sorun budur.

Bu seçim, Emekçi Partisi ve Jeremy Corbyn’in aldığı sonuç üzerinden Türkiye’de de çok yankılandı ve ‘sola dair’ tartışmaların da enstrümanı oldu. ‘Söylem’in, seçim denen olgunun işçi sınıflar için siyasal manası nedir?

Parlamento seçimleri, en azından personel sınıfının toplumsal ve siyasal hareket içindeki durumunu saptamak için elverişli bir yoklama aracı sayılabilir. Bilhassa kapitalizmin ana merkezlerinde parlamenter gayret yollarının, propaganda ve örgütlenme için de elverişli imkanlar sunduğunu görüyoruz. Ne var ki, Syriza ve Podemos tecrübelerinin de gösterdiği üzere (buna Güney Amerika’daki “21. Yüzyıl Sosyalizmi” hareketini de katabiliriz), bu yoldan hükümet olmak hiçbir sorunu çözmüyor, bilakis solun prestij kaybederek gerilemesine de yol açıyor. Sorunun düğüm noktası, “mevcut devlet aygıtı parçalanmadan” kelamlarıyla başlayan tezde yatmaktadır. Değerli olan, seçimlerde size oy veren kitlelerin birer karar ve yürütme organı halinde örgütlenip örgütlenmediğidir. Herkes çok kelamını ediyor, “sivil toplum örgütleri”, “sosyal gruplar” vs. lakin bunların gerçek iktidar merkezleri (yalnızca destekleri değil, karar ve kendi kararlarını uygulama yeteneğine sahip merkezler) olabilmeleri için sol partiler kıllarını kıpırdatmıyor. Birer şov ve miting gücü olarak bedellendirilen bu kümeler ve olduğu kadarıyla örgütleri, sandık başında eriyip gidiyorlar. Sonunda hükümet olmuş solcular, bu yüzden neoliberalizmin hükümetleri olmanın ötesine geçemiyorlar.

Personel Partisi’nin de sıkıntısı bundan farklı değil. Sönmüş sendikalar, seçimlere koşulmuş gençlik kümeleri, çeşitli sol parti ve kümeler, Corbyn’in başbakan olmasının ötesinde rastgele bir hedefe bağlanamıyorlar.

Türkiye’de 2019’un en kıymetli gelişmelerinden biri mahallî seçimler oldu. ‘Başkanlık sistemi’ ile girilen birinci seçimde, Erdoğan/AKP’nin esas tüm metropollerde, ülkenin ekonomik, siyasi ve kültürel merkezlerinde net bir mağlubiyet alması nasıl bir tablo ortaya çıkarıyor?

Türkiye’deki gelişmeleri de, örneğin Şili’dekinden farklı görmemek gerekiyor. Kökleri birebir sıkıntılarda yatan bir itiraz birikimi var ve bu kendisini lokal seçimlerde sandıkta birleşmek biçiminde gösterdi. Sonrasında bu birlik nereye gitti? Bu soruya verilebilecek acı yanıt, karşımıza bir toplumsal patlama anında tekrar “hazırlıksız yakalandık”, tekrar “beklenmedik anda ve biçimde patladı” üzere mazeretler uyduracağımızın habercisidir.

AKP içinden, 17 yıllık iktidarın en önemli aktörleri tarafından sürüklenen iki farklı parti çıkıyor, bir bakıma parti üçe bölünüyor. Bunun Türkiye hâkim siyasetinde ne tıp tesirler yaratacağı söylenebilir? Babacan ve Davutoğlu teşebbüslerinin burjuvazi ve bürokrasi açısından hâlihazırda ya da potansiyel bir karşılığı var mı?

2019’un en bıkkınlık doğuran hususlarından birisi bu. Erdoğan’ın bütün kaygı ve telaşı, bu oluşumların kendisinden yüzde 1 oy koparabilecek olma mümkünlüğü. Yeni parti teşebbüslerinin bunun ötesinde bir manası yok. Toplumsal ve siyasal karşılığı olabileceğine dair bir işaret de yok. Bütün sıkıntı oy oranlarında olabilecek küçük değişikliklerin doğuracağı büyük sonuçlarda. Bu gerçekleşebilirse en berbat senaryolar üzerinden konuşmak gerekir. Son günlerde Erdoğan’ın bir seçim kampanyası yürüttüğünü söyleyebiliriz. Parlak ve kışkırtıcı temalar üzerinden yapılan lakin içi boş olduğu kadar şatafatla sunulan projeleri öbür türlü yorumlamak mümkün değil. Bu salvo atış, daha çok parti içine yönelik üzere. Tabanını ve parti üyelerini kemikleştirmek istiyor. Onun korkusu, mıymıntı muhalefetin umudu oluyor. Erdoğan velev ki iktidarı verse bile, arkasında lakin bir Nuh Tufanı’yla temizlenebilecek bir felaketler yığını bırakarak gidecek. Onun yerine koltuğa oturacak hiçbir hükümet bu türlü bir tufanı beceremez. Son 16-17 yılın yarattığı çöküntü lakin halkın demir süpürgesiyle atılıp yerine yesyeni bir Türkiye kurulmasıyla giderilebilir.

.

2019 Kürt sorunu açısından şoven militarist konseptin devam ettiği, ancak bir yandan da bölgesel ve memleketler arası tarafının daha görünür olduğu, öne çıktığı bir yıl oldu. Devletin Kürt sorunu karşısındaki konumu sürdürülebilir mi?

Kürt sorunu büyük ölçüde memleketler arası bir sorun halini aldı. Kesinlikle, Türkiye’deki demokrasi gayretinin en değerli bileşeni olma bedelini koruyor, lakin bir bütün olarak artık sırf ülke içindeki münasebetlerle halledilebilir bir sorun olmayı çoktan aştı. Artık gündeme oturan ABD-İran çatışmasının gelişme eğilimleri içinde, Suriye krizinde olduğu üzere değerli bir yer tutmaya da adaydır. Yıllar öncesinde, ABD’nin (ve İsrail’in) Suriye, Irak üzere sonlar içinde kalan planların çok ötesinde emellerle Ortadoğu’ya çöreklendiği görülüp söylendi. Artık son suikastla kıymetli bir adım atıldı. Suriye krizinde olduğu üzere, bu kademede da Kürt siyasi hareketleri ve askeri güçleri esas rollerden birini üstlenmeye adaydır. Hareket alanları biraz daha genişleyecek ama karşılaşacakları sıkıntılar daha da büyüyecektir. Ortadoğu, artık artık bir Akdeniz kriziyle bütünleşme yolundadır ve Türkiye için mum iki ucundan yanmaya başlamıştır. Kürt sorunu da artık bu çerçevenin içindedir.

Türkiye’de, tahminen daha da öncelere de götürülebilecek olan, fakat bilhassa 12 Eylül darbesiyle istim alan ‘dinselleşme’, son yıllarda toplumsal krizlere de yol açacak halde hızlandı. Bayan cinayetleri, dinî kurumlarda çocuklara yönelik cinsel ve fizikî cürümler, Diyanet’in tesirinin artması ve giderek düzenleyici bir rol edinmesi, sistem içi muhalefetin de dinî semboller ve ritüelleri kullanır olması üzere olgular yaşanıyor. Bu dinselleşme geri döndürülebilir mi?

Geçmiş olsun. Nuh Tufanı’ndan tahlilini umduğumuz sıkıntılardan biri de budur. Toplumsal hayatın dine teslim olması, sırf dinci ya da inançlı kısımlara mahsus değil artık. Güce yaratıcı güç-tanrı olarak inananlar, fala, büyüye, astrolojiye bağlananlar, çaresiz deistler, din değiştirenler de bu kapsamda sayılırsa, kendi gücünün dışında bir sığınak arayanların sayısı her vakit olduğundan daha fazla, bugün. İslami kesitlerde ise, en koyusundan ve fecisinden bir hayat usulü egemen… Ciddiyetle bayanların sünnetini tartışabiliyorlar! Eğitim, sıhhat, hukuk vs. her şey dinî argümanlara bağlandı. Sırf resmi kurumlar değil, gündelik hayatın kendisi din eksenli hale geldi. Muhalefet denilen kesim de bundan yakasını kurtarmaya niyetli değil. İktidarla din alanında müsabakaya çalışan, ondan daha fazla ve “daha gerçek Müslüman” olduğunu kanıtlamaya girişmiş bulunuyor. Bu durumu sırf “laiklikten sapmış” iktidarın cürmü olarak görmek ve kurtuluşun yeniden o laisizme dönmekte görmek aldatıcı. Kuşkusuz milyonlarca çocuğu tarikatların insafına terk etmiş olmak, okulların tümünü imam okulu haline getirmek bu ortamın oluşmasına büyük bir katkıdır, fakat bundan daha kıymetli olan, bütün bir toplumun ümitsizliğe, çaresizlik hissine sürüklenmiş olmasıdır. Geriye dönüş değil, toplumun kendi bahtına hâkim olduğuna inanacağı büyük bir ileri sıçrayış bu iğrenç bataklıktan kurtuluşu sağlayabilir.

Dünyanın farklı bölgelerinde, birbiriyle organik ilgisi olmayan, ancak ulaşım artırımları, ek vergiler, pahalılık üzere halk sınıflarını ilgilendiren ekonomik problemlerden türeyerek misal özler taşıyan kitlesel şov dalgaları yaşandı 2019’da, bunların bir kısmı devam ediyor. Siz Kozmik gazetesinde kasım ayında yayınlanan yazınızda “Devrim biçimini arıyor” demiştiniz. Birtakım etraflarda, bir ‘enternasyonal eksikliği’ne vurgu yapan değerlendirmeler de yapılıyor. Bunlarla ilgili neler söylemek istersiniz?

Eksik olan enternasyonal örgütler değil. Bu tıp örgütlerin aktif olabileceği, eski yüzyıllardaki şartlar esasen yok. Bu hareketler tıpkı programa ve idareye tabi hale gelemezler. Artık 2020’deyiz ve 21. yüzyılın birinci çeyreğini yaşıyoruz. Atmosferde, savaş ve ihtilal haber veren belirtiler çok. Bu ikisinin bir ortada görünmesi sahiden kıyamet alametidir! Emperyalist kapitalizm uzun müddettir bir krizden başkasına sürükleniyor ve en büyük kapitalist ülkeler dâhil olmak üzere, her yerde bugüne kadar örneği görülmeyen tipte bir toplumsal hareketlilik yaşanıyor. Bunun karşısında, Türkiye’de açıkça söylendi, rejimin “eski yollarla savunulamaz” hale geldiğini hükümran sınıflar görüyor. Bir yandan “sosyal reform” tedbirlerini önerenler var, başka yandan en gerici iktidarları iş başına getirmenin deva olduğunu düşünenler, faşizmi sınırsız uygulamayı güzelden düzgüne planlayanlar var. Lakin dünya, hiçbir önlemin önleyemeyeceği bir kararlılıkla değişime hakikat dönüyor.


Hakkı Özdal kimdir?

1975 yılında doğdu. İTÜ Materyal ve Metalurji Mühendisliği’nden mezun oldu. 1996’dan itibaren, Kozmik Kültür mecmuasında, Üniversal, Referans ve Radikal gazetelerinde editörlük ve müelliflik yaptı.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir