Salih Usta: Tiyatroda sanatçı olarak duruşumuzun görünmediği büyük bir boşluk var

 Parrhesia yani hakikati söylemek… Söylendiğinde risk yahut tehlike barındıran, hükümran olana ya da genel bir görüşe karşın hakikati söylemek halinde tanımlanan Parrhesia, şu günlerde KaST Tiyatro’nun oynadığı bir oyuna ismini veriyor.

KaST grubunun yirmi birinci yapımı olarak sergilenen oyunun çıkış noktası Foucault’un Parrhesia – Doğruyu Söylemek kitabı oldu. Dehşet, gereksinim, istek, mahremiyet, şiddet ve masumiyet üzerine masa başında yaptıkları çalışmaların akabinde bu kavramları fizikî anlatı ve imajlar aracılığıyla sahneye taşımayan uğraş eden KaST, hakikati savunmanın hem zorlaştığı hem de elzem olduğu bir çağda insan olmanın gerekliliklerini sorgulamaya niyetli. Uzun bir araştırma sürecinin sonunda ortaya çıkan oyun, boş alanda metin, ışık ve vücutlarla çağımızı mercek altına almaya çabalıyor.

Tiyatro KaST ve Teatr Andra’nın kurucularından, direktör ve oyuncu Salih Usta ile direktörlüğünü üstlendiği Parrhesia oyunu konuştuk.

Kurucusu olduğunuz “KaST Tiyatro” isimli tiyatro kümesi nasıl ortaya çıktı?

KaST iki arkadaşımızın şu anki Leman Kültür’ün üçüncü katında bir salon oluşturma eforuyla başladı. Beni de buraya Serdar Bakioğlu kendilerini desteklememiz için çağırmıştı. Sonra öykü ortaklaşmaya, salonu sahiplenmeye ve küme olmaya gerçek yöneldi. Günümüze gelene kadar da ayrılmalar, eklenmeler yaşandı.

Ödeneksiz tiyatro yaparken ne üzere zorluklarla karşılaşıyorsunuz?

Yer ve bütçe yapımlarımız için büyük bir hudut çiziyor. Yaptığımız işler yer ve bütçenizle şekillenmeye başlıyor. Bu hudutlar içinde sonsuz bir yaratıcılık bulabiliriz lakin tekrar de bir hudut. Aslında benim için buradaki en büyük sorun, bizimle çalışan ışık tasarımı, dekor, kostüm, fotoğraf üzere alanlarda çalışan insanlara ödeme yapamamak haklarını verememek bence. Genel olarak durumumuzu bildikleri için çalıştığımız insanların bizden bu türlü bir talebi olmuyor ancak işin doğrusu bu can sıkıcı bir problem. Şayet ailenizden büyük bir servetiniz yoksa ödeneğin olmaması prova periyodunda oyunculara maddi açıdan takviye vermemizi neredeyse imkânsızlaştırıyor. Bu noktada oyuncular nasıl para kazanacak, nasıl uzun müddetli provalara girecek tam bir paradoks.

‘SANATÇI OLARAK DURUŞUMUZUN VE FİKİRLERİMİZİN GÖRÜNMEDİĞİ KOCAMAN BİR BOŞLUK VAR’

Alternatif tiyatro kavramına nasıl bakıyorsunuz? Üretim biçiminizi ve oyunların içeriğini “alternatif” olarak mı görüyorsunuz?

Son 6 yıldır alternatiflik sıkıntısı ile ilgileniyoruz diyebilirim. Alternatif nedir? Biz neyin alternatifiyiz? Biz yer alternatifi bir tiyatro yapmıyoruz. Bizim daha çok araştırdığımız seyirci ile nasıl bir münasebet kurduğumuz ve bunun anlatım biçimimizi nasıl etkilediği. Vücudu ve imajı anlatım biçimi olarak merkeze yerleştirmemiz hasebiyle genel akım tiyatrolardan farklı bir lisan yarattığı için alternatifiz diyebilirim. İzleyenler için sahnedeki biçim bilmedikleri, keşfetmek, karşılaşmak, düşünmek zorunda kaldıkları bir lisan oluşturuyor. Tiyatroda şöyle bir sorun var, meslektaşlarım neden iş yaptıklarını ve nasıl yapmaları gerektiğine dair hiçbir fikirleri yokmuş üzere duruyor. Hepsinden bahsetmiyorum. Fakat genel akımı oluşturan ve bunun peşine takılıp tiyatro yapanlar yalnızca ve yalnızca bir  iş çıkartma derdindeler. Bir işi neden yapmalıyım sorusu nasıl yapmalıyım sorusu ortalıkta yok. Oyunlar yalnızca hoş oyun diye seçiliyor ya da bu oyun ödül alır gözüyle bakılarak seçiliyor. Sanatçı olarak duruşumuzun ve fikirlerimizin görünmediği kocaman bir boşluk var. Bunu düşünenler esasen alternatif alanda diyebileceğimiz işler yapıyorlar ve de bu işler genel olarak üzerine konuşabildiğimiz tartışabildiğimiz oyunlar oluyor.

‘BÜTÇELER SONLU OLDUĞUNDA SAHNESİZ TİYATRO YAPMAK SAHİDEN YORUCU’

Bir tiyatro kümesi, oynayacak bir sahne bulmak için, ne üzere zorluklarla karşılaşıyor? “Ev sahibi” olmamanın avantajları ve dezavantajları nelerdir?

Sahne bulmak çok sıkıntı, oyununuz için uygun olması, programının grubunuz için uygun tarihlerle buluşması üzere birçok şartın bir ortaya gelmesi gerekiyor. Bilhassa prova periyodu için bir alan bulmak üretimin sıhhati için değerli. Bu nedenle, şayet bunlar içinde ayırabileceğiniz bütçeler sonlu olduğunda sahnesiz tiyatro yapmak hakikaten yorucu. Sahnemizin olması bize rahat prova yapma imkânı ve bilhassa bizim üzere gruplar için daima araştırma yapma fırsatı yaratıyor. Biz grup olarak çok fazla araştırma devirleri ile proje yapıyoruz, bu türlü bir imkân bizi rahatlatıyor. Başka yandan salonu yaşatmak zorunda olduğumuz bir gerçek var. Şu an Kadıköy Theatron çatısı altındayız, burada Kadıköy Theatron, Mek’an Tiyatro Topluluğu, Mümkün İşler, Bam, İlyas Odman ile bir iştirakimiz var. Bu iştirak hem sanatsal manada paylaşım hem de yer için yardımlaşmaya dönüşmüş durumda.

Parrhesia oyunu.

İstanbul’da sergilenen oyun sayısı her geçen gün artarken, seyirci sayısı da artış göstermekte… Seyircinin ilgisinin tiyatroya hakikat kaymasının objektif sebepleri nelerdir?

Bu mevzudaki sonuçlar benim için şuan ölçülebilir değil. Bu kadar yıldan sonra seyirci artışımızın olması gerekiyor diye düşünüyorum. Lakin genel seyircinin nitekim bir tiyatro seyircisi mi yoksa dizi ünlülerinin oynadığı büyük yapımlı işlerden ötürü gelen seyirci mi net değil. Büyük yapımların bilet fiyatlarının el yakıyor olması, bizimki üzere salonlara yönelmeyi bir nebze sağlamış olabilir. Ve kıymetli bir neden de, bence artık toplumsal medya sayesinde insanlara çok daha kolay ulaşabiliyor olmamız.

“Parrhesia” neyi anlatıyor?

Parrhesia, Foucault’un Doğruyu Söylemek isimli kitabından yola çıktığım bir iş. Fakat gayem bu kitabı sahneye taşımak değil bana bir çıkış noktası vermesi, kılavuzluk yapması idi. Sonuç da o denli oldu. Buradan yola çıkarak uzun müddetli bir araştırmadan sonra yapımın nereye gitmesi gerektiğine karar verdim. Yaklaşık olarak yalnızca 4-5 ay oyunculuk çalışması 3-4 ay da gereç araştırması ile geçti. Bu oyun takımımız ve kendim için boş alanda  koro, hareket, vücut ve sesin oluşturduğu imajları nasıl anlatım aracı olarak kullanabiliriz’in bir nevi araştırması oldu. Proje, benim için “bize çocukluğumuzda nasıl bir dünya vaat edildi ve biz şuan nasıl yaşıyoruz?”un yanıtını aramak oldu. Bu nedenle de çocuk müziklerini koro materyali olarak kullanıyorum. Birileri bize çocukluğumuzda palavra söyledi ve hala söylemeye devam ediliyor. Pekala, biz şimdi  hislerimizi, fikirlerimizi yaşadıklarımızı nasıl anlatabiliriz ve bunlar anlatılırken lisana dökülemeyecek hisleri ve fikirleri sahnede nasıl oluşturabiliriz’in peşinden gittik.

Oyunlarınızda çoğunlukla birtakım imgeler deneysel bir biçimle seyirciye sunuluyor. Bu üretim biçimini türsel olarak nasıl açıklıyorsunuz? Klasik tiyatrodan ayrılan yanlarınız nelerdir?

Bu soru bizim kendi içimizde uzun müddettir tartıştığımız bir soru. Biz nasıl bir tiyatro yapıyoruz? Şu an için pratiklerimizin birçoklarını fizikî tiyatrodan alıyoruz ancak yaptığımız tiyatronun, fizikî tiyatro olup olmadığını hala tartışıyoruz. Bu kararı, işlerimizi dışarıdan izleyecek bir kuramcı, akademisyen vb. biri yapabilir diye düşünüyoruz. İşimizi şuan için Fizikî Tiyatro kavramı içine yerleştiriyoruz ve bunu da değerli görüyoruz. Bu kavram, tiyatroyu nasıl yaptığımıza, seyirci ile olan ilişkimizin  ne olduğuna dair bir ipucu veriyor Vücut, hareket, ses, ışık vb. gereçlerin oluşturduğu imajlar; sahnede söylenebilecek kelamlardan çok daha fazlasını yaratmamızı sağlıyor. Bu imajlar yolu ile klasik tiyatronun kelama dayalı anlatımından ayrılıyoruz. Klasik tiyatronun metine bağımlılığını değil, metni de anlatacağımız şey için bir materyal haline getiriyoruz.

Nerede, hangi günlerde oynuyorsunuz?

Kadıköy Theatron Yeldeğirmeni Sahnesi’nde 6 Ocak ve 31 Ocak tarihlerinde oynuyoruz. Sonraki tarihlerde tekrar Theatron’da olacağız.


Soner Sert kimdir?

Sinemacı, müellif. “Köprü”, “Baba”, “Hastabakıcı” ve “Alarga” isimli kısa sinemaları yazıp yönetti. “Duvar” isimli bir hikaye kitabı, “Yönetmenler Birinci Sinemasını Anlatıyor” isimli bir de sinema kitabı yazdı.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir