Mezara atılan tohumlar

Oğul Aşkın

Çaba yıllarının akabinde, Anka elbette küllerinden dirilecekti lakin yeni doğan ülke daha ana rahmindeyken geçmişi yok etmeye ve atiyi yeni baştan yaratmaya niyetliydi.

Üç kıtaya karar süren Osmanlı’nın yıkılışı hükümran ideolojinin sözcülüğünü yapan tarih kitaplarında yazıldığı üzere Mondros Mütarekesi ile değil yeni kurulan Cumhuriyet ile gerçekleşmiştir ki bu yıkılış haritalar üzerindeki hudut çizgilerinde değil toplumun her kademesinde fikri ve maddi olarak cereyan ettirilmiştir. Osmanlı’nın işgallerle ve yıkımlarla büyüttüğü “vatan” toprağı üzerinde yaşayan herkesi kapsayan “büyük ulus” fikri (farklı tezahürleri olsa da; Osmanlıcılık, İslamcılık) yerine, fincan kadar kalan topraklar üzerinde yeni kurulan Cumhuriyette “tek ulus” fikri hâkim oldu.

Hobsbawm’ın dediği üzere, “Kültürel isyan, zayıflığın göstergesidir”. Osmanlı’dan geriye, zarafetine zeval gelmemiş Dersaadet, bir yığın borç ve sorun, devasa bir kültürel miras ve yıkıntılar içinde bir ülke kalmıştır. Bu zayıflık ortamında yeni ülkenin kurucuları, bu işe yeni bir ulus yaratarak başlamışlardı. Geçmişi red, yıkıntılar üzerine inşa edilecek ülkenin en büyük motivasyonu olan yeni, genç ve dinamik millet için zaruriydi! Yeniyi yaratmak için evvel politik yaptırımlarla (saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet’in kurulması, hilafetin kaldırılması, anayasanın geçmiş bağlarından kopartılarak tekrar yazılması, mahallî bazlı devlete bağlı burjuvazi ile yapılan iktisadi atılımlar vb.) geçmişin kapladığı alan temizlenmiş, bu esnada yeni yapıyı inşa edecek olanlara gerekli yaşamsal sıfat (Türk) belirlenmiştir.

ULUS – KİMLİK İNŞASI

Millet yaratmak gerekliliktendir, doruktan indirmedir. Cumhuriyet’in kuruluşu Mustafa Kemal’in şahsından bir dirhem dahi farklı değildir. Yeni kurulan ülkenin kimliği de, milleti de, ideolojisi de Mustafa Kemal’in şahsından türemiştir. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde başlayan “Türk” fikri, geniş coğrafyalarda karar sürmesi gereken halinden yeni Cumhuriyet hudutları içerisinde yaşayan büyük bir halk kisvesine dönüştürülmüştür. Bu kisve hem yeni kurulan ülkenin motivasyon ve varlık nedeni olmuş hem de yeni doğan bir milletin künyesi olmuştur. Bir nevi tüm ögeleri kaba bir halde birleştirecek bu çimento tüm farklı olanların üzerini de kapatmış ilerleyen safhada imha etmiştir.

Çağdaş ve batılı gelişmelere açık lakin kendi büyük geçmişi ile beslenen bir ulus fikri çok fazla güç ve uğraş gerektirmekteydi. Toplumun her kademesinde, her alanında topyekûn değişiklik yapmak hem uzun ve zahmetli bir süreçti hem de her yeni yaratının öncesinde yıkım ve paklığı gerektiriyordu. Ulus inşa sürecindeki geçmişin bütün izlerini silme telaşı da buradan kaynaklanıyordu. Cumhuriyetin kurulduğu günden Mustafa Kemal’in vefat gününe kadar geçen süreç de inkılaplar ve imhalar süreci olarak geçmiştir.

TOPLUMUN KÜLTÜRÜNÜ DEĞİŞTİRMEK

Toplumun fiziki şartları değiştirmenin temelinde toplumun fikri yapısını, kültürünü değiştirmek yatar. Yeni Cumhuriyet’in inşacıları da bunu göz ederek hareket etmişlerdir. Evvel hilafet ve dini idareyle ilgili bağları kopartmışlar, laik temelli idaresi sağlamışlardır. Tanzimat sonrası süreçte bir ölçü batının etkisini hisseden Anadolu Toplumu, uzun vakit boyunca kendi topraklarına veya İslam tesirine çevrili yüzü baskılı bir elin ivmesi ile batıya çevrilmiştir. Günlük ölçü ünitelerinin değiştirilmesi, vakit ölçütlerinin değiştirilmesi, tekke ve zaviyelerin kapatılması, eğitim kurumlarının birleştirilmesi, şapkanın mecburî kılınması ve kıyafet temellerinin değiştirilmesi, toplumu biçimleyecek yeni kanun sistematiklerinin oturtulması (Medeni Kanun, Ceza Kanunu) bu sürecin yapısal taşlarını oturtmaya yönelik inkılaplar ve ataklardır. Asıl değişiklik süreci bahsedilen ön inkılapların çabucak arkasında bütün toplumu derinden etkileyecek halde icra edilmiştir.

Harf inkılabı ve yeni lisanın yaygınlaştırılması, ulus inşası sürecinin en kıymetli atılımıdır. Akabinde ders kitaplarında dahi okutulacak Türk Tarih Tezi’nin yazımı ve Güneş-Dil Teorisi’nin keşfi toplumun içinde bir üst kimliğin inşası olacaktır. Yıllar boyunca göçebe bir toplum olduğu bilgisiyle anılan (yörük) hatta aşağılama sıfatıyla kullanılan “Türk”, artık bütün dünyaya kökenlik yapmış ve medeniyet kuran üstün ırk olmuştur. Aşağılık hissinin en değerli özelliği olan kibir, devlet temeli olarak yerleşmiştir. Bu süreçte Anadolu’da yaşayan öteki etnik ögeler reddedilmiş hatta Türk olmayanların lakin hizmetçi veya köle olabileceği fikri lisana getirilmiştir. Bu bilgiler ışığında ulus-kimlik inşasının günahsız bir gayretin ötesinde şovenist kaynaklı bir harekete dönüştüğü gerçeği parlamaktadır.

Halk konutlarının kurulması ve Türk Ocakları’nın devletleştirilmesi ile bilhassa Anadolu’daki kültürel ve sanatsal eğilimlere istikamet verilmiştir. Mustafa Kemal ve onun ışık tuttuğu aziz Türk Milleti’ni anlatan tiyatro oyunları yazdırılmış, oynatılmıştır. Türklüğün ileri etabı Mustafa Kemal’in yüksek karakterinde beden bulmuş, yaşayan bir peygamber haline getirilmiştir. Hobsbawm’ın kelamını bu noktada tekrar hatırlamak gerekmektedir. Bu süreç, Türk Milleti yaratma ve kutsallaştırma olarak devam etmiştir. Devlet eliyle sağlanan her türlü imkan, büyük bir güç ve motivasyon ile yoğrulmuş, Türk Milleti genç ve kendinden emin adımlarla yol almıştır. Türk olmak bir gurur nedeni, memnunluk sebebiydi. Türkçe konuşmak bilhassa Kürdistan’da çok bir halde desteklenmiş, Türkçe konuşanlara ödül; konuşmayanlara ceza verilmiştir.

Bu büyük değişim her alanda durmaksızın ilerlemiştir. Mimaride, fotoğrafta, müzikte, arkeoloji ve müzecilikte… Hatta yüksek bir gayret ve maddiyatla yapılan Özsoy Operası, bu inşanın en cilveli, trajikomik eserlerinden biridir. Türklüğün ve yeni kurulan Cumhuriyet’in her alanda ilerlediği ve bütün dünyaya örnek olduğu fikri her alanda ispatlanmaya çalışılmıştır. Batı’dan alınan ilmi referansların tamamı Türkçeleştirilmiş, Türkçe’nin birinci dünya lisanı olduğunu kanıtlama ve yabancı kökenlerden arındırılması için Türk Lisan Kurumu kurulmuştur.

Yeni kurulan Cumhuriyet, yeni bir millet ile kurulmuştur. Gelenek icadı ve üstüne inşası, temelinde kendisine geçmişi yani İslamiyetin tesirini ve Osmanlı’yı düşman olarak seçmiş ve bu ögeleri törpülemek ve silmek için uğraşmıştır. Bu durum, uzun yıllar uzunluğu bu ögeler ile yaşamış halk için kabul edilmesi güç olmuştur. Yapılan yeniliklerin ve inkılapların doruktan indirme ve dikta yoluyla halka kabul ettirilmeye çalışılmasının gerisinde, cumhuriyet kurucularının da bu bilgiye vakıf olduğu gerçeğini göstermektedir. Lakin bütün kurtuluş çabalarının akabinde kuvvetli bir milliyetçilik getirdiği bilgisi bütün bu anlatılanları maruz göstermez yalnızca gerekçelendirir.

Yeni Cumhuriyet’in biçtiği üst kimlik: Türk, çağdaş, Hanefi Müslüman. Bu kimlik, dinî ögesi daha ardıllanarak her alanda pompalanmış, olması gereken haline getirilmiştir. Nazizim’deki ırkçılık pratiği direkt görülmese de, inşa süreci vakit zaman bu türlü bir nükseme yaşamıştır. Fakat poli-etnik ögeye sahip Anadolu’da Türklük herkesin üstüne örtülmesi gereken bir örtü olarak düşünülmüş bunun pratiği de inkarla gerçekleşmiştir. Herkesin Türk olduğu şiarı Mustafa Kemal’in vefatına hatta sonrasına kadar devam etmiştir. Evet, muhakkak bir ulus inşa edilmiştir; altında yatan bir medeniyet-ler-in mezarının üstüne.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir