Gazete Duvar yazarları değerlendiriyor: Kasım Süleymani’den sonra ne olacak?

 İran İhtilal Muhafızları Kudüs Gücü Kumandanı Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin akabinde Orta Doğu’na neler olacak? ABD’nin bu atağı ne manaya geliyor? Başka global güçler nasıl bir tavır alacak? İran ve öbür bölge ülkelerinde hangi gelişmeler yaşanabilir?

Gazete Duvar müellifleri Mühdan Sağlam, Fehim Taştekin, İlhan Uzgel ve Musa Özuğurlu değerlendiriyor…

İlhan Uzgel: ABD ‘patron hâlâ benim’ diyor

.

2020’ye girerken ABD, Kasım Süleymani ve Haşdi Şabi’nin Irak’taki yöneticisi Mehdi el Mühendisi öldürerek Ortadoğu siyasetinin gidişatına dair çok güçlü bir ileti ve işaret verdi. Bu riskli hareketin birçok manası var.

Birincisi, ABD hâlâ Ortadoğu’da denetimin kendisinde olduğu iletisini verdi. Ekim 2019’da Suriye’de Türkiye sonu yakınında kendisini Halife ilan etmiş olan Bağdadi’yi bir operasyonla öldürürken, artık de İran’ın bölgedeki nüfuzunun cisimleşmiş hali olan Kasım Süleymani’yi öldürerek gelişmeleri belirleme gücünde olduğunu gösterdi. Bu olay İran’ın Lübnan’dan Yemen’e Irak’tan Afganistan’a dek uzanan aktiflik alanını ABD’nin geri çevirme konusundaki kararlılığının da bir göstergesi olarak kıymet taşıyor. Yeniden, Bağdadi’nin öldürülmesiyle birlikte ele alındığında, kendi hudutlarından 10 bin km. ötedeki bir coğrafyada ve ABD’nin Ortadoğu’dan çekilme, askeri varlığını azaltma tartışmaları sırasında, ABD’nin istihbarat ve ateş gücünün aktifliğini de göstermiş oldu. Muhtemelen ABD sahip olduğu uydu, haberleşme vb. teknolojik araçlarla Süleymani’nin, son derece taşınabilir vaziyette, bir gün Afganistan, Yemen, sonraki gün Irak ve Suriye’de bir siluet üzere dolaşan varlığını takip halindeydi ve zamanlamasını kendisinin belirlediği bir operasyonla, hiçbir kayıp vermeden onu ortadan kaldırabildi.

İkincisi, İran hem son derece yetenekli bir kumandanını hem de ülkesinde efsane kumandan, bir ulusal kahraman olarak görülen figürünü kaybetti. Bunun birinci evrede alanda bir tesiri olacak. Süleymani, İran’ın vekalet savaşının en değerli aktörüydü, başında olduğu Kudüs güçleri ve öbür vekil savaşçılarla bölgede İran’ın aktifliğini artırmasının esas aracıydı. Bunun yaratacağı boşluğu İran’ın doldurması çok sıkıntı. Bunun ayrıyeten Suriye ve Irak’taki vekil savaşı yürüten güçler üzerinde olumsuz ruhsal tesiri de olacak. Böylelikle İran’ın buralardaki tesirinde bir azalma beklenebilir. ABD bu biçimde İran rejimini de çatışmayı tırmandırmaya zorlayacak. İçeride İran idaresi böylesine kıymetli, ikonik bir kaybın tesirini telafi edecek bir karşılık vermek zorunda kalacak. Bu bir bakıma İran’ın ulusal gururuna indirilmiş bir darbe. Rejim ABD ile çatışmayı tırmandırmak ile kendi halkı karşısında hiçbir şey yapmamış pozisyonda olmanın tansiyonunu yaşayacak. İran halihazırda geniş bir coğrafyaya yayılmış ve birden fazla vekil savaşı yürütmekte. İçte toplumsal huzursuzluk çok artmış durumda ve iktisadı giderek kötüleşiyor. Muhtemelen, İran idaresi ABD’nin öncelikle Suriye ve Irak’ta olmak üzere Ortadoğu’daki askeri varlığına yönelik hudutlu karşılık verecek. Bir öbür karşılık verme alanı, Lübnan ve Gazze üzerinden İsrail’e yönelik füze ataklarının gerçekleşmesi olabilir.

Üçüncü olarak, bu gelişme ayrıyeten Trump’a içte muhafazakar ve İsrail’e yakın çevrelerin takviyesini artırıcı tesirde bulunacak. Bu yıl sonundaki seçimde Trump bu iki kıymetli ismi ortadan kaldırmayı çokça kullanacak.

Sonuçta ABD, İran’ın Ortadoğu’daki aktifliğini kırma yolunda hem ruhsal hem de alanda kıymetli bir darbe vurdu. Bunun sonuçları çatışma dinamiğinin artması olabilir. ABD bilhassa İran’ın üzerindeki siyasal, stratejik ve ekonomik yükü artırmak için bu yola çekmeye çalışıyor. İran buna sert ve misliyle karşılık verirse, Ortadoğu çatışma süreci, hem vekil savaşları, hem de devletten devlete boyutuyla tırmanma gösterebilir.

Fehim Taştekin: ABD ve İran birinci kere İsrail’in istediği kapışma noktasında

.

İran Kudüs Gücü Kumandanı Kasım Süleymani’nin öldürülmesi ABD ile İran ortasında 1979’dan beri süren örtülü ve ilan edilmemiş savaşın en gözü kara atağını oluşturuyor. Süleymani’ye suikast rastgele bir ülkenin genelkurmay liderinin öldürülmesinden çok daha fazlasına işaret ediyor. Süleymani yalnızca İran değil Ortadoğu’da İsrail-Amerikan eksenine karşı direnç gösteren kesim ya da kümeler açısından sembolikti. Öteden beri Filistin-Lübnan cephelerinde Hizbullah, İslami Cihad ve Hamas’ı destekleyen sınırları yönetmek, Suriye’de hükümet güçlerinin yanında milis seferberliğini yürütmek, Irak’ta IŞİD’le savaşta milisleri mobilize etmek üzere kritik operasyonlar Süleymani’nin düşmanlarını çoğalttı.

Son devirlerde Irak iç siyasetini yönlendirme arbedesinde da Amerikalılarla bilek güreşindeydi. Süleymani kıymetli güvenlik tedbirleriyle hareket etse de bir istihbarat elemanı üzere kendini gizleyen ya da yeraltında yaşayan biri değildi. Seyahat eden, toplantılar yapan, müzakereler yürüten ve halkın ortasına karışan biriydi. ABD’nin bu pozisyondaki birini öldürmesi açık bir savaş ilanı olarak görülecektir. Ekonomik savaş üzere gelen yaptırımlara karşı Amerikan insansız uçağının vurulması, İranlılar ‘ilgimiz yok’ dese de kimi petrol tankerleri ve Suudi petrol devi Aramco’nun gaye alınması, Irak’ta Haşd el Şaabi güçlerinin Amerikan üslerine roket atması üzere hareketler Tahran’ın risk çıtasını yükseltmesi olarak görülüyordu. Öngörüler İran’ın Süleymani suikastını cevapsız bırakmayacağı lakin misilleme konusunda çabuk etmeyeceği istikametinde. Tekrar de her türlü fevkalâde gelişmeye açık bir durum oluştu. ABD başta Irak ve Suriye olmak üzere Ortadoğu’nun her yerinde bulunuyor. Suikast bölgedeki Amerikan askeri, diplomatik ve ticari varlığını mümkün misillemeler için açık gaye haline getirdi. Böylesi bir tırmanışta daima söylediğimiz bir şey var: Irak, Suriye, Lübnan, Filistin ve Yemen başta olmak üzere İran’ın yönlendirebileceği ya da İran’la ortak hareket eden örgütler var. Vekiller üzerinden umulmadık yerlerden karşılık verilmesi ihtimal dahilinde.

ABD açısından bakıldığında ise oyun İsrail ismine Beyaz Saray’ı kuşatanlar tesir casuslarının hesaplarına nazaran gelişiyor. İsrail’in öteden beri kışkırttığı şey İran’la ABD’nin direkt kapışmasıydı. 1980’lerde İran sivil uçağının düşürülmesinden bu yana birinci defa taraflar İsrail’in istediği kapışma noktasına sürüklenmiş oldu. Irak’ta Haşd el Şaabi başkanlarından Mehdi Mühendis’in de tıpkı suikastta öldürülmesi Irak iç siyasetindeki gelişmeleri de yönlendirecektir. Iraklı siyasi kümeler Amerikan güçlerinin Irak’tan çekilmesi istikametindeki tasarıyı meclisten geçirmek için bastıracaklardır. Ayrıyeten Haşd el Şaabi’nin evvel 5 üssünün vurulması, akabinde gelen bu suikastten sonra Irak artık Amerikalılar için inançlı üslenme yeri olmaktan çıktı. ABD’nin durumu denetim etmek ya da caydırıcılığını artırmak için daha fazla askeri kapasite kullanmaya yönelmesi çok işe yaramayabilir. Bu atak kendisini daha fazla akına açık hale getirmesi manasına gelebilir.

Musa Özuğurlu: İran karşılığı belirleyici olacak

.

Her şeyden evvel direniş ekseni nezdinde Kasım Süleymani İran’ın Ebu Mehdi el Mühendis de Irak’ın “yıldızlarıydı.” Bu manada ABD herkes için beklenmeyen ve çok değerli bir darbe vurmuş oldu. ABD bu darbe ile İran’a karşı daha da sertleşeceğinin sinyalini de verdi. Trump ve Netanyahu iç siyasette sıkıntı günler geçirirken kendi kamuoylarını etkilemek için daha parlak bir adım atamazlardı. Kasım Süleymani’yi öldürmek İran’ı vurmaktan çok daha tesirli. Ebu Mehdi El Mühendis ise Irak’ta Haşdi Şabi denildiğinde birinci akla gelen isimdi, operasyonları yöneten kumandandı. İsrail ve ABD’nin İran’a karşı atacaklarını belirttikleri adımların blöf olmadığı bu darbe ile görüldü.

ABD bu darbe sonrasında İran’ın nasıl adım atacağını bekleyecektir. Zira artık güç durumda olan İran. Çünkü daha evvel defaatle ABD ve İsrail’e karşı ağır cevap vereceklerini belirtmişlerdi. Şayet karşılık vermezlerse inandırıcılıkları kalmaz, verirlerse birebir yükte karşılık vermeleri gerekir ki ABD ve İsrail savaştan kaçmayacaklarını muhakkak ettiler.

Türkiye’yi de güç günler bekliyor. Şayet ABD tarafında yer alırsa son periyotta geliştirdiği ABD’nin bölge siyasetlerine karşı telaffuzları ile çelişecek, İran tarafında yer alması durumunda bu ABD’nin asla affetmeyeceği bir adım olacak ve Bush’tan bu yana var olan “ya bizimlesiniz ya teröristlerle” siyaseti gereği Türkiye’yi “teröristleri destekleyen ülke” pozisyonuna sokabilir.

Lübnan ve Hizbullah tarafını da takip etmek lazım. Hizbullah iki başkanı öldürülen, “direniş ekseninin” Lübnan’daki ileri karakolu. Hizbullah harekete geçerse zati karışık durumda olan Lübnan tekrar İsrail akınlarına amaç olabilir. Suudi Arabistan ve BAE esasen ABD ile hareket ediyor ve bu ikisinin muhtemel bir çatışmaya müdahil olmaları kaçınılmaz.

Ezcümle, İran’ın ABD’nin bu önemli darbesine vereceği karşılık belirleyici olacak. Şayet karşılık verirse İran’a yönelik siyasetin sıcak savaşa yanlışsız evrilmesi kaçınılmaz. Bu da bölgedeki bütün ülkelerin çeşitli seviye ve pratiklerde bu savaşa dahil olması demek.

Mühdan Sağlam: Trump’ın seçim hesapları ile ilgili

.

ABD’nin Kasım Süleymani’yi öldürmesi İran ve bölge ülkeleri açısından beklenen bir durum değildi. ABD’nin açıklaması Süleymani’nin Irak’taki ABD Büyükelçiliği’ne yapılan taarruzun ardında olduğunu tez ediyor. Bununla bir arada 2019’da tekraren Hürmüz Boğazı’nda gemilere akın olmasına rağmen ABD İhtilal Muhafızları’nı suçlamış lakin adım atmamıştı. Artık bu türlü bir adımın atılması tuhaf. Bunun Trump’ın seçim hesaplarıyla bağlı olduğu da söylenmeli. Açık olan İran ve ABD ortasında direkt değil, fakat alanda karşılık bulacak bir karşılık görecek olmamız. İran’ın Hürmüz üzerindeki denetimi dikkate alındığında petrol piyasasını da etkileyecek adımlar burada atılabilir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir