Bir inada tutunmak: Kadın, yaşam, özgürlük…

Mehtap Tosun*

Neredeyse her gün detayda çok çeşitli lakin derinde korkutucu tekdüzeliğiyle, öldürülen, katledilen bayanlar ekranlarımızda bir görünüp bir kayboluyorlar. İsimleri, fotoğrafları, meslekleri, öldürülme biçimleri ve yerleri… Her türlü bilgileriyle önümüzdeler, lakin bir hayatın peşinde olma kıssaları, hayalleri ya onlar? Sayılar, yüzdeler, sıralamalar yani matematiksel hesaplar katledilme/öldürülme olayları karşısında bütün masumiyetini yitirir daima. Bir cümlenin tıpkı formda kaldığı, yalnızca içerisindeki sayıların daima güncellendiğini düşünün: “Türkiye’de yalnızca 11 ayda 430 bayan erkek şiddetiyle hayatını kaybetti”. Günbegün medyaya yansıtıldığı kadarıyla hayatımıza direkt tehdit oluşturan bu sayılar, biz bayanlara başka farklı hayatlardan müteşekkil bir küme olarak değil direkt hayata yönelik bir tehdit olarak görünür. Öte yandan öteki sayılar da var ki, bir ruhu taşır, bütün ihtişamıyla bayan, hayat, özgürlük olur… Evet, Şili’den başlayıp günlerdir, haftalardır dünyanın dört bir yerine ulaşan, milyonlara sığamayan bayanların, patriyarkal tertibe ve ataerkil şiddet biçimlerine karşı “Un Violador En Tu Camino/Peşindeki Tecavüzcü” isimli manifestosunu, marşını dans ederek, ayaklanarak haykırdığı Las Tesis aksiyonundan bahsediyorum. Tam da burada sormamız gereken soru şu tahminen de, bir yanda eril şiddetin her tipiyle karşı karşıya kalmış/kalan, öteki tarafta da, sayılara sığamayan bir isyanı, direnişi peşinden sürükleyen bayanlar bu gücü nereden alıyor? Ya da, en ağır baskılara maruz kalırken, bu derece güçlü bir direniş nasıl mümkün olabiliyor? Bu soruya verilecek en hoş yanıtlardan biri, itiraz lisanına imkan tanıyan tek sözlük güç, yani “inat”.

İnat sözünün bu kadar güçlü bir tesir yarattığına şaşmamalı, zira tek başına bir söz olmasının ötesinde bir tarih taşıyor. Patriarkaya, devlete, yargıya, yargıçlara, polislere ve eril şiddetin en mikro alanlarına karşı durulduğunda itaatsizlikle, inatçılıkla suçlandığı, disipline edilmeye, bastırılmaya dönük her türlü şiddetin uygulandığı bir inatlaşma tarihi… Yani bu inatçılık suçlaması bizi her türlü şiddet sahnesine daima yakın fiyat, bizler de hayatta kalabilmek için olmakla suçlandığımız şey oluveririz. Tıpkı, 1968 yılında İngiltere’deki bir Ford fabrikasındaki bayan grevinin anlatıldığı “Kadının Fendi (Made in Dogenham)” sinemasındaki bir sahnede olduğu üzere. Ford temsilcileri ortasında geçen bir diyalogda bayan grevinin öncüsü olan Rita, onlar tarafından “hiçbir politik kümeye yakın değil, komünist bile değil, yalnızca keçiliği tuttu” halinde tanımlanmıştı. Rita’nın grevin öncüsü olması, koca fabrikayı durma noktasına getirmesi ona hala “politik bir duruş” ya da “komünist kimliği” kazandırmıyordu. Ona yönelik “keçilik”, inatçılık teşhisi, siyaset dışında bırakmanın ve şiddeti haklı göstermenin bir yoluydu. Lakin ahenk sağlamamanın, inatçılığın şahsen kendisi bir siyasettir, reddetme tekniğidir.

İNADIN ÖZEL, RADİKAL VE MUHALİF OLANI

İnatlaşırken en çok zorlandığımız, en çok güç sarf edip güç kaybettiğimiz yerler, özel alandaki yani hem aile içindeki hem de birlikteliklerimiz içerisinde çeşitli çeşitlerde yaşadığımız, duyduğumuz, tanıklık ettiğimiz şiddet deneyimlerimiz… Zira bu alandaki şiddetin daima bir artış halinde olan, tekrar üretilen ve çok rahat bir biçimde gizlenebilen bir karakteri var. Son yıllarda şiddetle gayret eden bayan örgütlerinin bayanların en inançsız olduğu yerin ev-içi olduğunu sıklıkla vurgulamaları da bunun bir delili değil mi? Hasebiyle inatlaşmanın başladığı, en ağır yaşandığı, inadın daima bir çaba aracına döndüğü yerlerdir bu özel alanlar…

Ayrıcalıklı olduğunu sandığımız ömür alanlarımız hiç de o denli memnunluk bahtı sunuyor değildir biz bayanlara. Zira “kerameti kendinden menkul” feodal/modern erkeklik hallerine maruz kalıyor ve dehşetli bir döngünün içinde yaşamaya çalışıyoruz. Bunların içerisinde mazbut, toplumsal, siyasal manada kendilerine belli misyonlar biçmiş, insan hakları savunucusu, muhalif, solcu, devrimci… Lakin birebir vakitte “kadın haklarına karşı duyarlı” olmak üzere bir geçersiz imaj çizen erkek karakterler de var etrafımızda. Haksızlık lisanını konuştuğumuz, hayattan, ülkede yabancı olmaktan, bitmek bilmeyen haksızlıklardan, milliyetçilikten, siyasetten, siyasetin lanetinden dem vurduğumuz, ortaklaştığımız, etrafımızdaki, civarımızdaki bu tıp erkekler, birebir vakitte eril şiddetin fizikî, cinsel, ekonomik, ruhsal türlü çeşitlerini de taşıyabiliyor ve bizlerde yol kat etmişiz üzere bir sanrıya neden olabiliyorlar. Fizikî her türlü ziyan vermeden, mülke, mirasa el koymaya, türlü türlü duygusal istismarlara, manipülasyonlara kadar, o derece çeşitli ki duydukça şaşırma hissini yitirebileceğiniz sayıda… Bu yıl İstanbul’daki 25 Kasım aksiyonunda yer alan bir dövizde “solculuk şiddeti aklamaz aslan parçaları” yazıyordu, bu alandaki şiddeti duyulabilir kılıyor, bu kimliğin gerisine gizlenenlere saklandıkları yerden çıplak gözle göründükleri bildirisini veriyordu. Gizli kalmak istiyorlardı, zira erkekliğin her türlü “düzen” içerisinde kolay kolay vazgeçilemeyen bir yeri, manası vardı. Hasebiyle, inadımızın en güçlü hallere büründüğü yerler, bizi daima “yol kat etmiş/eden”, “çelişkisiz” olduklarına inandırmaya “çalışan” erkekliklerdir. Oyunun kurallarını o kadar çok uygun biliyoruz ki, zira inadımız, oluşlarımız, patriyarka ile uğraşımız, feminist ömür sürmeye başlamamız, sosyalizm hayallerinden çok daha erken devirlerde başlıyor.

İnadımız, inatçılığımız bizim ve bizden evvelki jenerasyon bayanlarının kırıldığı yerlerden kırılmadan bayan olalım diyedir. Akıntıya karşı durmadan, yılmadan kürek çeken inatçı kayıkçılar misali akışa kendimizi bırakmamak, sebatla devam edebilmektir. Zira, “yaşadık birkaç bin yıl inada tutunarak…”.

* Sosyolog, Dr.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir